Osteoporoz

OSTEOPOROZ (KEMİK ERİMESİ)

SORULAR ve CEVAPLAR

Dr. Sedat Yıldız 

 

 

 

Osteoporoz (Kemik erimesi) nedir?

Osteoporoz (kemik erimesi) düşük kemik kütlesine ve kemik dokunun mimari yapısının bozulması ile kendini gösteren bir hastalıktır. Kemiğin kırılganlığının artması ve kırıklara neden olur. Buralarda halk arasında bilindiğinin aksin kemiklerde bir erime değil kırığa sebep olabilecek düzeyde zayıflık mevcuttur. Yine de halk arasında yaygın kullanımından dolayı bu yazı içinde osteoporoz ve kemik erimesi iadeleri birlikte kullanılmıştır.

 

Kemik erimesi neden oluşuyor?

Kemik kendini yenileyen bir organdır. Yaşımız ilerledikçe kemik yıkımı kemik yapımından daha fazla olmaya başlar ve kemik kitlesi azalır. Bu basit mekanizmayı menapoz, hareketsizlik, yanlış beslenme, bazı ilaçlar ve hastalıklar hızlandırır.

 

Osteoporoz (kemik erimesi) oluşumu için kimler risk altındadır?

Bazı hormonların (östrojen) seviyesinin azalmasına bağlı kemik yıkım hızının artması menapoz ile osteoporoz (kemik erimesi) gelişmesini hızlandırır. Genetik yapı (ailesinde kemik erimesi olanlar, beyaz tenli, açık renk gözlü olmak), kısa boylu ve zayıf olmak, D vitamini eksikliği, yetersiz kalsiyum alımı, hareketsiz yaşam biçimi, sigara kullanımı ve bazı ilaçlar osteoporoz (kemik erimesi) riskini arttırır. İlk adetini geç yaşlarda görenlerde, adet döngüsü kısa olanlarda, canlı doğum sayısı beşin üzerinde olanlarda ve bir yıldan fazla emziren kadınlarda osteoporoz (kemik erimesi) riskinin artar. Erkeklerde bazı hormonların (testosteron) azalması ile kemik erimesi oluşabilmektedir. Güneşten yeterince faydalanamama osteoporoz (kemik erimesi) açısından bir diğer risk faktörüdür. Aşırı alkol alanlarda kalsiyum dengesini sağlayan hormonların etkilenmesi ile osteoporoz (kemik erimesi) riski artmaktadır. Çalışmalarda kişilerin eğitim durumu aylık gelirlerini ve buna paralel olarak bilinçli beslenmelerini etkileyeceğinden osteoporozun önlenmesinde önemli olarak bulunmuştur.

 

Bu riskler azaltılabilir mi?

Yukarıda saydığımız risklerin bazıları değiştirilemez (yaşımız, genetik özelliklerimiz gibi). Bazıları ise değiştirilebilir. Besinlerle alınan kalsiyum miktarının yeterli olması, kişilerin durumuna göre yeterli fiziksel aktivitenin sağlanması, her gün en az bir saat olmak üzere güneş ışınlarından yararlanmak, kemik hücrelerinin gelişimini zedeleyen zararlı alışkanlıklardan kaçınılması (aşırı alkol ve sigara kullanımı gibi), yaşam biçimlerinin düzene konulması, çok ve sık doğumların önlenmesi ile bu riskler azaltılabilir.

 

Osteoporoz (kemik erimesi) ne gibi belirtiler verir?

Çoğu zaman hiçbir belirti vermez. Bu yüzden “kemiklerin sessiz hırsızı” olarak bilinir. Bazı hastalarda ilk belirti kırık oluşumu olabilir. Kamburluğa, boy kısalmasına ve kırık olması durumunda kemik ağrılarına neden olabilir.

Kemik erimesi tanısı nasıldır?

Tanı ilgili uzman doktor tarafından konur. Kemik yoğunluğu, filmler, kan testleri, idrar tetkikleri ve ileri testlerden gerekli olanlar değerlendirilir.

 

Kemik erimesi tetkikinde radyasyon miktarı yüksek midir?

Kemik erimesi tetkikinde (DEXA, kemik taraması, halk arasında renkli film olarak da bilinir.) radyasyon oranı çok düşüktür. Takip yapılmasına engel olacak düzeyde değildir. Hiç radyasyon içermeyen cihazlarla çalışmalar (MR) mevcuttur. Yine de doktorun önerdiği zamandan önce ve çok sık kemik erimesi filmi çekilmesi gereksizdir.

 

Hangi hastalıklarla birlikte kemik erimesi görülebilir?

Hareketsizliğe neden olan bütün hastalıklarda (felçler, enfeksiyonlar, uzun yatak istirahati), hormon bozukluklarında, tiroid (guatr) hastalıklarında, diyabette (şeker hastalığı), böbrek yetmezliğinde,  kortizol kullanılan akciğer hastalıklarında, iltihabi romatizmal hastalıklarda (ankilozan spondilit, romatoid artrit gibi) kemik erimesi görülebilir.

 

Hangi ilaçlar kemik erimesi oluşumuna katkıda bulunur?

Akciğer ve romatizmal hastalıklar için kullanılan kortizoller (kortikosteroidler), bazı nöroloji ve psikiyatri ilaçları (lityum, alüminyum, antikonvülzanlar), bazı mide ilaçları (antiasitler), bazı kan sulandırıcılar (antikoagülanlar), tiroid ilaçları ve bazı kanser ilaçları kemik erimesi oluşumuna katkıda bulunabilir.

 

Erkeklerde osteoporoz olur mu? Evet. İleri yaş erkeklerde kemik erimesi riski kadınlara yakındır. 45-60 yaş arasında 10 erkekten birinde kemik erimesi vardır. Kemik erimesi erkek hastalarda ilk başta düşünülmediğinden tanısı gecikmekte ve hastalık ilerlemektedir.

 

Kemik erimesinin tedavisi nedir?

Doktor tarafından uygun görülen ilaçlar, sağlıklı beslenme, uygun egzersizler, düşmelerin önlenmesi kemik erimesinin temel tedavisidir.

 

Kemik erimesinde tedavinin amaçları nelerdir?

Kemik erimesinde tedavinin en önemli amacı kırıkların önlenmesidir. Bu da kemik kalitesinin arttırılması, düşmelerin önlenmesi ile ilişkilidir.

 

Doktorum ileri kemik erimesi hastalığım olduğunu söyledi. Ama benim hiç şikayetim yok. İlaç kullanmasam olur mu?

İleri kemik erimesinin ilk bulgusu düşme ya da daha küçük bir çarpma sonucu oluşan kırık olabilir. İleri kemik erimesi çoğu zaman doktor kontrolünde tedavi gerektirir.

Osteoporoz (kemik erimesi) ile kırıklar arasındaki ilişki nedir?

Osteoporoz (kemik erimesi) yaşlı hastalarda önemli bir sakatlık ve ölüm sebebi olan kalça kırıkları için önemli bir risk faktördür.

 

Kırıklar nerelerde oluşur?

Kırıklar sıklıkla omurgada, kalçada e ve el bileklerinde olmakla birlikte herhangi bir kemikte kırık görülebilir. Türkiye`de Avrupa`ya göre kalça kırıkları daha az görülmekle birlikte, ülkemizde kalça kırığı görülme sıklığı son 20 yılda belirgin olarak artmıştır.  

Kemik erimesinden korunma ve tedavi açısından D vitamininin önemi nedir ?

 

D vitamini eksikliği osteoporoz (kemik erimesi) için bilinen önemli bir risk faktörüdür. D vitamini eksikliğe yol açan en önemli faktörler diyetteki yetersiz alım yanında güneş ışığından yetersiz yararlanma sonucu deride sentezin bozulmasıdır. Vitamin D eksikliği yaşlılarda sıklıkla görülür. Vitamin D, vücutta kalsiyum emilimini uyaran bir etkiye sahiptir. Bir çok çalışmada günlük 800 ünite vitamin D3 ve 1200 mg kalsiyumun kemik yapımını arttırdığını ve yaşlılarda kalça kırığı sıklığını azalttığı tespit edilmiştir.

 

Kemik erimesi dışında D vitaminin faydalı etkileri var mıdır?

Evet. Yüksek vitamin D düzeyleri, meme, yumurtalık, prostat ve barsak (kolon) kanserleri oluşumunda azalma ile ilişkilidir. Kireçlenmenin ve bazı nörolojik hastalıkların yeterli miktarda D vitamini takviyesi ile yavaşladığına dair bilgiler de vardır.

 

Kalsiyum ve D vitamini dozlarımı nasıl ayarlamalıyım?

Kalsiyum ve D vitamini beslenme destekleridir. Ancak bazı hastalıklarda ve bazı özel hastalarda kullanımları sakıncalı sonuçlar doğurabilir. Bu yüzden bu tedavilerin dozları mutlaka doktorunuz tarafından ayarlanmalıdır.

 

Osteoporozla nefes darlığı arasında ilişki var mıdır?

Evet. Kemik erimesine bağlı omurga kırıkları ve sırttaki eğriliğin (kifoz) artışı ile nefes alma sırasında kas gücü azalır. Kemik erimesi nedeniyle sırt bölgesinde oluşan ciddi şekil bozuklukları nefes almayı zorlaştırabilir.  Bu hastalarda yeni kırıkların önlenmesi ve doktor tarafından önerilecek uygun nefes egzersizleri önemlidir.

 

Osteoporozda egzersizin önemi nedir?

Menapoz sonrası kadınlarda yeterli, kalsiyum desteği ile birlikte çok yorucu olmayan, gövde kaslarını güçlendirmeye yönelik egzersizler ile kemik kalitesi korunabilir, ve hatta iyileştirilebilir. Egzersizler kişinin kendini iyi hissetmesi, dengesini artırması, dolaşımının düzenlenmesi ve düşme sayısının azaltılması gibi faydalı etkilere de neden olur.

 

Yaşam tarzımız osteoporozla ilişkili midir?

Evet. Yetersiz D vitamini ve yetersiz kalsiyum alımı, hareketsiz yaşam biçimi, sigara kullanımı, aşırı alkol alımı, güneş ışığından yeterince yararlanamama ve bazı ilaçlar osteoporoz (kemik erimesi) riskini arttırır.

 

Yaşım genç olmasına rağmen doktorum “geçici kemik erimesi” hastalığımın olduğunu söyledi. Bu hastalık nedir?

Geçici bölgesel kemik erimesi en sık kalçada görülür ve kalça ağrısının nadir sebeplerinden biridir. Büyük oranda orta yaş sağlıklı erkekleri ve gebeliğin 7.8.9. ayındaki kadınları etkiler. Nedeni bilinmemektedir. Zaman içinde filmlerdeki bulgular ve şikayetler kaybolur. Doktorunuz tarafından verilen koruyucu önerilerini dikkate almanız gerekir.

 

Düşmeleri nasıl önleyebiliriz ?

Uygun giysiler ve ayakkabılar (düz ve geniş tabanlı), göz, kulak ve denge bozukluğu yapan hastalıkların tedavisi, engebeli ve tehlikeli yerlerde yürümekten kaçınmak, evde uygun ve yeterli aydınlatma kullanmak, kaygan zeminlerde (banyo gibi) tutunacak kollar ve destekler kullanmak, lüzum halinde baston gibi destekler kullanmak, yavaş ve dikkatli hareket etmek düşmeleri azaltan bazı yöntemlerdir. Ancak düşme olmadan küçük travmalarla (mesela öksürmek) kırık oluşabileceği de unutulmamalıdır.

 

Osteoporozu önlemek ve tedavi etmek için ben neler yapabilirim?

Sigarayı bırakın, aşırı alkol almayın, aşırı kahve, kola tüketmeyin, kalsiyum desteği alın ve düzenli beslenin, düzenli egzersiz yapın, güneş ışığından yeterince yararlanın, doktor kontrollerinizi aksatmayın.

 

Osteoporozda beslenme nasıl olmalıdır?

Yeterli kalsiyum ve D vitamini alınması. Sigara, kahve, kola, alkol tüketiminin azaltılması. Yeterli, protein, fosfor ve magnezyum alınması önerilir.

 

Osteoporozda beslenme ile ilgili Şurup Dergisi`nin Ocak 2011 sayısında yayınlanan derlemeye ulaşmak için tıklayınız.

“OSTEOPOROZDA BESLENME” yazısı için tıklayınız.

“OSTEOPOROZDA BESLENME” yazısı için tıklayınız.

 

Kaynaklar

  1. Karadavut Kİ, Başaran A, Çakçı A. Osteoporoz tedavisinde vitamin D'nin yeri. Geriatri 2002; 5(3): 115-122. 
  1. Karataş GK, Gürsel G, Koca NT. Osteoporozu olan hastalarda torakal kifozun pulmoner fonksiyonlarla ilişkisi. Romatizma 2002; 17(1): 17-23.
  1. Ceceli E, Kısaoğlu S, Saraçoğlu M, Kocaoğlu S, Yorancıoğlu ZR. Postmenopozal osteoporozda egzersiz ve kalsiyum tedavisinin etkinliği. Romatizma 2001; 16(2): 90-94.
  1. Kaya N, Bölükbaş N, Atıcı İ, Demetgül M. Kadınların yaşam tarzı değişkenleri ile osteoporoz arasındaki ilişki. Aile ve Toplum Dergisi 2003; 2(6): 15-23.
  1. Kenan A. Geçici bölgesel osteoporozlu olguların uzun dönem sonuçları. Osteoporoz Dünyasından, 2002,8(3):136-140.
  1. Tuzun S, Eskiyurt N, Akarirmak U, Saridogan M, Senocak M, Johansson H et al. Incidence of hip fracture and prevalence of osteoporosis in Turkey: the FRACTURK study. Osteoporos Int. 2011; 19.
  1. Roush K. Prevention and treatment of osteoporosis in postmenopausal women: a review. Am J Nurs. 2011; 111(8): 26-35.

Sitede yer alan yazıların izin alınmadan kopyalanması suçtur. Bu sayfaya http://www.drsedatyildiz.com/?&Bid=895396 adresinden bağlantı verebilirsiniz.

 Akılcı ilaç kullanımı, Rasyonel ilaç kullanımı, ilaçların bilinçli kullanımı

Ziyaret Bilgileri
Aktif Ziyaretçi2
Bugün Toplam47
Toplam Ziyaret650594